اين آيات در باره مردى از انصار بنام حارث بن سويد بن صامت نازل شده كه مجدر بن زياد البلوى را با نيرنگ كشت و به مكه فرار كرد ، از اسلام برگشته و به مردم مكه ( كه مكه در آن زمان كانون كفر بود ) ملحق گرديد . سپس از كرده خود پشيمان شده به قبيله مدنى خود پيام فرستاد ، از رسول خدا ص بپرسند ، آيا توبه اش پذيرفته مىشود يا نه ؟ در پاسخ فرستاده وى اين آيه نازل گرديد : * ( « . . . إِلَّا الَّذِينَ تابُوا . . . » ) * در نتيجه مردى از بستگانش به مكه آمد تا او را به سوى رسول خدا ص بياورد . حارث به وى گفت : من مىدانم كه تو صادقى ، و مىدانم كه رسول خدا ص از تو صادقتر و خداى تعالى از همه صادقتر است و به اين معنا ايمان دارم . آن گاه به مدينه برگشت و توبه كرد و اسلامش نيكو گرديد . « 1 » و از امام صادق ع نيز همين معنا روايت شده است . و در الدر المنثور است كه ابن اسحاق و ابن منذر از ابن عباس روايت كرده كه گفت : حارث بن سويد در روز جنگ احد مجدر بن زياد و قيس بن زيد يكى از بنى ضبيعه را كشت و به مشركين قريش پيوست و مدتى در مكه ماند ، آن گاه برادرش جلاس را نزد رسول خدا ص فرستاد ، تا از آن جناب برايش درخواست قبولى توبه بخواهد . و در نتيجه او بتواند نزد خاندان و قومش برگردد . و خداى تعالى در باره اش اين آيه را نازل فرمود : * ( « كَيْفَ يَهْدِي اللَّه قَوْماً . . . » ) * تا آخر داستان . « 2 » مؤلف : اين داستان به طريق ديگر نيز نقل شده و در مضمون آن روايات اختلاف است . از جمله روايتى كه الدر المنثور آن را از عكرمه نقل كرده اين است كه : اين آيه در باره ابى عامر راهب ، و حارث بن سويد بن صامت ، و حوح بن اسلت و چند نفر ديگر كه مجموعا دوازده نفر بودند از اسلام برگشته و به مشركين قريش ملحق شده بودند نازل شد ، اين دوازده نفر به خانواده هاى خود نوشتند كه : « آيا توبه ما پذيرفته مىشود يا نه » ؟ ايشان هم از رسول خدا ص پرسيدند و آيه شريفه : * ( « إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ . . . » ) * نازل شد . « 3 » و از آن جمله روايات ، روايتى است كه در مجمع البيان در تفسير آيه : « * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا . . . ) * » نقل شده و در آن آمده است كه : اين آيه در باره يازده نفر از رفقاى حارث بن سويد نازل شده يعنى بعد از آنكه حارث برگشت ، آنان گفتند ما در مكه بر حالت

--> ( 1 ) نقل از مجاهد و سدى ، مجمع البيان ج 2 ص 471 ط تهران . ( 2 ) در المنثور ج 2 ص 49 ط بيروت . ( 3 ) در المنثور ج 2 ص 49 ط بيروت .